Najczęstsze bolączki kart graficznych

Siedząc na forum codziennie można natrafić na tematy traktujące ogólnie o kłopotach z kartą graficzną, zauważyłem też że autorzy tematów z tymi kłopotami z reguły mają dosyć małą wiedzę o podzespołach komputerowych oraz że zarówno same tematy jak i posty odpowiadające traktują z reguły o tym samym, wciąż i wciąż.

Dlatego wpadł mi do głowy pomysł aby zająć się kwestią podstawowych rzeczy jakie może wykonać każdy user we własnym zakresie, dzięki temu zamiast zakładać temat na forum w którym od podstaw znów będzie się wałkowało to samo, będzie mógł sam wprzód wykonać zestaw prostych czynności i dowiedzieć się więcej o profilaktyce w tym zakresie. Dzięki temu część tematów zniknie, część powinna zaś mieć o wiele bardziej sprecyzowane informacje z czym jest tak naprawdę kłopot. Artykuł jest więc skierowany do osób słabo-średnio obeznanych z kompem i mam nadzieję że pomoże wyjaśnić, rozwiązać lub przynajmniej uprościć zdiagnozowanie części problemów sprzętowych, przynajmniej tych najpopularniejszych.

 

1. Karta się przegrzewa

Na wstępie trzeba opisać naprawdę najpopularniejszy problem – temperatury. Do niego również będę się odwoływał w następnych punktach.

W praktyce o przegrzewaniu się karty świadczą wymienione w dalszych punktach problemy, rzadziej sam user stwierdza że karta się mu „pali”.
Aby stwierdzić jakie w ogóle karta łapie temperatury, wystarczy ściągnąć darmowego GPU-Z lub RivęTuner.. żadnych Everestów.

GPU-Z poda praktycznie większość ważnych parametrów w postaci wartości i małych wykresów. Najeżdżając na nie można zobaczyć jak się zmieniały z biegiem czasu:

 

 

Moją ulubioną zaś opcją jest Rivka. Dzięki niej można zrobić dokładnie to samo, jednak wykres jest o wiele wygodniejszy i czytelniejszy w obsłudze. Wystarczy kliknąć na flyer i wybrać Hardware Monitor:

 

 

Teraz wystarczy że oba programy będą na pulpicie. My w tym czasie odpalamy jakąś grę na 5-15 minut po czym minimalizujemy lub wychodzimy z niej aby zobaczyć co się działo z kartą w tym czasie.

Najczęstszym błędem jest podawanie temperatur właśnie z wyżej wymienionego Everesta np. odpalając go tuż po wyjściu z gry (temperatura potrafi spaść przez ten czas o ponad 10’C skutecznie fałszując odczyt) albo szczytowe z Furmarka. Ten jako stresstester jest dobry, jednak temperatury jakie karta dzięki niemu łapie są nie do osiągnięcia w żadnej grze, przez co nie należy się nim zbytnio sugerować.

Co do samych powodów przegrzewania się – jest ich kilka, a najpopularniejsze to:

 

a) zabrudzone chłodzenie
Brud jest w wielu przypadkach głównym sprawcą problemów z temperaturami, szczególnie dotyczy to kart z jednoslotowym chłodzeniem lub po prostu z małym prześwitem między żeberkami radiatora. Najpierw trzeba kartę dokładnie obejrzeć z każdej strony, odkurzyć ją, najlepiej pędzlem malarskim szerokim – aby nie uszkodzić nic, następnie zebrać syf patyczkami higienicznymi (często je zaginałem i w ten sposób czyściłem swojego HD3850 wkładając je przez otwór wentylatora, tak samo można robić np. z HD4850) i przedmuchać, gdyż może się zdarzyć że w środku długości blaszek będzie tkwił syf który nadal będzie blokował powietrze – można się posłużyć żyłką wędkarską.

Przykład do czego może doprowadzić nieczyszczone chłodzenie (zdjęcie z jednego z for IT):

 

 

Zdarza się też że chłodzenie jest tak brudne że trzeba je rozkręcić. W tym celu należy sprawdzić czy nie ma plomb gwarancyjnych na chłodzeniu i rozkręcić je pewną ręką wyposażoną w śrubokręt owinięty szmatką – aby nie uszkodzić główek śrub.

 

b) niedostateczny termoobieg
Dotyczy to głównie kart pasywnych (bez wentylatorów), choć w każdym komputerze ten element jest ważny ale często niedoceniany. Termoobieg to prawidłowo wygenerowany przepływ powietrza, zasysanego najczęściej od przodu i z boku a potem przechodzącego przez podzespoły i wyrzucanego na zewnątrz. Jeśli karta jest pasywna i ma wysokie temperatury już w idle, potrzebny jej będzie albo lepszy termoobieg, albo, jeśli obudowa na to nie pozwala, bezpośredni nawiew – cichy wentyl 120mm @5V wystarczy w większości przypadków, kłopotem może być za to montaż, ale najpopularniejszym sposobem jest zamocowanie go na gumkach bezpośrednio na chłodzeniu oraz zwrócić uwagę czy sekcja zasilania karty jest chłodzona.

 

c) źle zrobiony fanfix, za niskie obroty
Często można wyczytać że chłodzenie jest głośne i lekarstwem jest skręcanie obrotów w dół. Należy jednak pamiętać że nie każdej karcie wychodzi to na dobre i skręcone obroty oznaczają zwiększone wydzielanie ciepła. Warto więc przeprowadzić testy czy chłodzenie wyrabia i jakie są temperatury w stresie w najbardziej wymagających tytułach.

 

d) wyschnięta pasta lub brak pasty
Zdarzyć się może że i tu będzie problem. Jeśli chłodzenie jest czyste i nie ma problemów z wiatrakiem a temperatury, warto spróbować przesmarować rdzeń nową pastą. Cykl życia takiej pasty jest różny, niektóre potrafią się „kończyć” już po pół roku, jednak rok to wg mnie okres który powinna podziałać spokojnie. Ze swojej strony polecam Arctic Ceramique, biała i gęsta pasta za 15zł, może nie jest mega-cudowna ale jest dosyć dobra, zaś gęstość pozwala na perfekcyjne rozsmarowanie co czyni ją dobrą opcją dla początkujących.

 

e) nadmierne OC
Jeśli karta jest mocno podkręcana, może wydzielać na tyle więcej ciepła że chłodzenie sobie nie radzi. Wtedy należy wyzerować OC i sprawdzić czy problem nadal występuje.

 

f) kiepskie chłodzenie
Jeśli pomimo wszystkiego karta nadal przejawia wysokie temperatury które powodują problemy, opcją może być zmiana chłodzenia. Jednak trzeba je przeprowadzać z głową i mieć pewne doświadczenie. Dlatego polecam google i poszukanie informacji na temat danego chłodzenia lub karty w tym względzie. Nie będę opisywał jak zmienić chłodzenie na niereferencyjne, ponieważ często problem jest właśnie w nim, a samych modeli jej w pip i więcej – z każdym przecież nie mogłem się spotkać.

 

h) kiepski nawiew w obrębie sekcji zasilania karty
Tu nie ma czujników, sprawdzić można albo termometrem komputerowym (koszt 40zł) albo po prostu palcem. Problemy z sekcją mogą doprowadzić do trwałego uszkodzenia karty lub jej skrajnej niestabilności. Dlatego jeśli ktoś mówi o sprawdzeniu temperatur – lepiej sekcję TEŻ sprawdzić.

Uwaga: zmiana chłodzenia jest przeprowadzana na własną odpowiedzialność i często wiąże się z utratą gwarancji na kartę.

Sprawą ostatnią jest sama temperatura z punktu widzenia człowieka. Dla nas parzy już około 50’C, jednak dla GPU taka temperatura jest miodzio. Współczesne karty graficzne (powiedzmy że u nV G92 i w górę, u ATI, RV670 i w górę) mają wysoką tolerancję na temperatury, nie jest im straszne 70-80-90’C. Ponad 90’C jednak mogą zaczynać się schody.

Jeśli zaś chodzi o starsze karty, granica jest niżej i wynosi mniej więcej 70’C.

 

2. Karta podczas gry wyraźnie zwiększa obroty chłodzenia

Prawdopodobnie zabrudzone chłodzenie, należy przeczyścić tak jak jest to opisane w pkt. 1.

 

3. Chcę wyregulować prędkość wentylatora

Użyć można Rivy, rozwinąć flyer -> Low Level system settings -> zakładka Fan. Po ustawieniu prędkości należy zaznaczyć opcję Apply at Windows startup i OK. Jednak trzeba to robić z głową wedle pkt 1c.

 

Inną opcją jest darmowy SpeedFan, który również pozwala na modyfikacje w tym zakresie. Zdarzyć się jednak może że karta nie posiada regulacji obrotów. Wtedy wyjść jest kilka: robienie przelotek, adaptacja regulatorów, fanswapowanie, zmiana chłodzenia, etc. Zależy jaki model karty/chłodzenia się posiada.

4. Komputer pipczy po wsadzeniu nowej karty graficznej

Należy sprawdzić czy karta dobrze siedzi w slocie i czy ma podpięte dodatkowe zasilanie, warto też upewnić się że karta dostaje żądaną ilość energii (czyt. czy zasilacz jest markowy i z odpowiednią mocą).

 

5. Komputer nie daje w ogóle obrazu ale system się ładuje

Jeśli płyta ma zintegrowaną kartę graficzną, należy podpiąć monitor pod jej wyjście. Jeśli jest obraz – wyłączyć integrę w BIOSie i podpiąć monitor ponownie pod właściwą kartę.

Jeśli nie, warto sprawdzić czy monitor jest sprawny, czy kable zasilający i sygnałowy są prawidłowo podpięte do niego lub też i samej karty w przypadku tego drugiego.

Jeśli wszystko jest ok, ale używa się przelotki DVI-D-Sub, problem może leżeć w jej małej ilości styków. Pełnostykówki można nabyć normalnie w sklepie komputerowym.

W ostateczności można sprawdzić inną kartę w miejsce niedziałającej, a samą niedziałającą na innym komputerze, np. u znajomego.

 

6. Komputer się wyłącza podczas gry lub zauważalnie zwalnia

Problemem może być temperatura któregoś z podzespołów (np. procesora) lub też zasyfiony system w którym działa jakaś usługa pochłaniająca dużo zasobów. Jest też podejrzenie zasilacza który jest niskiej jakości lub nie wyrabia.

 

7. Komputer wali artefaktami w grach

Jeśli zjawisko jest widoczne już od pierwszych chwil działania komputera, grafika jest uszkodzona. Można próbować obniżać jej taktowania, choć jest to tylko przedłużanie agonii. Jeśli zaś problem jest w grach i to od jakiegoś momentu, należy sprawdzić temperatury i przede wszystkim nie bagatelizować sprawy. Dalsze granie mimo artefaktów może doprowadzić do trwałych uszkodzeń karty.
Zdarza się że kłopoty są po zbyt mocnym OC – wtedy schodzimy na stock i sprawdzamy czy problem nadal występuje.

Skrajnym przypadkiem jest uszkodzony kabel DVI, sam miałem przypadek że po podłączeniu monitora przez DVI, wiele pojedynczych pikseli mieniło się na niebieskim tle w kolorze w różowym, jednak jest to „specyficzny” typ artefaktów.

W każdym bądź razie należy koniecznie zrobić zdjęcie lub printscreen’a tych artów, ponieważ na ich podstawie można stwierdzić czy zostały wygenerowane przez GPU, memki, błędy sterownika, czy też może coś innego.

 

8. Komputer się sam restartuje w czasie gry / są niebieskie ekrany dot. sterownika

Może to być spowodowane problemem ze sterownikiem lub błędami w systemie. Czasami tak objawiają się uszkodzenia fizyczne ścieżek na płycie głównej lub ukruszony rdzeń chipsetu. Warto więc przejrzeć systemowy dziennik zdarzeń pod kątem błędów sterownika zgłaszanych przez system lub przeinstalować go do najnowszej bądź też po prostu innej wersji. Wcześniejsze odinstalować i wspomóc się aplikacją DriverCleaner do pozbycia się jego resztek zalegających w systemie.
Takie objawy też stwarza na ogół szrotowy zasilacz.

 

9. Gaśnie ekran i karta zachowuje się jakby się wyłączała

Problemem może być zbyt mocne OC, przegrzewająca się elektronika na karcie bądź też napuchnięte kondensatory. Niekiedy kłopoty wynikają od badziewnego zasilacza. Przegląd systemu pod kątem błędów sterownika również nie zaszkodzi.

 

10. Karta chodzi wolniej niż powinna

Należy odpalić GPU-Z i sprawdzić temperatury oraz tryb PCIe w jakim działa karta. Jest to częsta przypadłość nieco przykrojonych chipsetów z rodziny P31. Można próbować podnosić taktowanie szyny PCIe ze 100 na 101MHz.
Zdarza się też że niedoświadczony użytkownik po kupnie nowej karty ma spowolnienie spowodowane starym/wolnym procesorem a czego nie był świadomy w przed kupnem. Po upewnieniu się jaki procek będzie

 

11. Karta ma mniejsze taktowania niż deklaruje producent

Prawdopodobnie działa w trybie 2D w którym to do wyświetlenia pulpitu i ograniczenia swojego zapotrzebowania na prąd, zredukowała swoje taktowanie, czasem i napięcie rdzenia – m.in. tak pracuje PowerPlay u ATI.
Odpalając Rivę można sprawdzić jakie taktowania ma karta zapisane w swoim BIOSie. W tym celu klikamy flyer -> Graphic subsytem diagnostic report -> z listy Report categories zaznaczamy ATI (bądź nV, zależnie jaką mamy kartę) VGA BIOS information a następnie na dole klikamy na ikonę aparatu Capture current report. Raport się zaktualizuje a dane zostaną wyświetlone na końcu listy – będą prezentować wszystkie tryby jakie karta ma zapisane w BIOSie.

 

 

12. Karta ma więcej pamięci niż mam napisane na pudełku

Prawdopodobnie jest to albo pomyłka sprzedawcy na naszą korzyść, albo po prostu ktoś zapomniał napisać że dany model jest wyposażony w Turbo Cache (nV) albo Hyper Memory (ATI). Karta rezerwuje sobie wtedy dodatkową powierzchnię na tekstury w pamięci systemowej, jednak jest ona o wiele wolniejsza niż ta zamontowana bezpośrednio na karcie.

 

13. Non omnis moriar?

Jeśli wszystko wyżej opisane zawiedzie – nie wszystko stracone. Można jeszcze udać się na któreś z większych forów internetowych, aby opisać swoje problemy i czynności jakie się wykonało do tej pory. Proszę podać wszystkie podzespoły komputera włącznie z zasilaczem którego najbardziej interesującym parametrem będzie producent i moc, jak również odczyty z programów opisanych w niniejszym artykule.

 

Podsumowanie

Osobiście mam cichą nadzieję że ten artykuł pomoże wielu niedoświadczonym osobom w poradzeniu sobie samym z problemami, albo w przyczynieniu się do ich rozwiązania. Zapraszam też do poddawania sugestii przy podpunktach, aby solucja była bardziej kompleksowa i bardziej pomocna.

There are 3 comments

Comments are closed.