Prawidłowe mierzenie temperatur podzespołów

Celem jaki przyświecał mi swego czasu przy tworzeniu tego poradnika na łamach forumpc.pl było napisanie go w sposób umożliwiający krok po kroku dojście do tego co ma zrobić czytający aby uzyskać, a w konsekwencji np. wkleić na forum, wykresy termalne swojego komputera gdy jest o nie proszony. Najczęściej ze strony innych użytkowników podawanych jest kilka różnych aplikacji przy których, podczas pierwszego użycia, można się pogubić. A warto wspomnieć że to właśnie od tego co autor takiego wątku odczyta może zależeć poprawna diagnoza problemu. Dlatego postaram się w poniższym tutorialu, stworzonym w formie FAQ, wyjaśnić nieco kwestii dot. mierzenia temperatur, pokazać jak to się robi a wszystko to w miarę możliwości dosyć prostym języku.

Żadne pytanie o temperatury podzespołów nie pada w temacie bezpodstawnie. Jeśli ktoś pyta się Ciebie o temperatury – podaj je w swoim poście. Dzięki temu możesz przyspieszyć zdiagnozowanie swojego problemu a forumowicze szybciej będą w stanie Ci pomóc. Wiele osób niezbyt zaznajomionych w tematyce komputerów nawet nie podejrzewa że np. wyłączanie się maszyny w trakcie pracy czy też pojawiające się po jakimś czasie grania artefakty graficzne wynikać mogą właśnie z niedostatecznego chłodzenia.

Podzespoły komputera wydzielają pewną ilość ciepła, która to musi być z niego odprowadzona. Procesor, karta graficzna czy też chipset płyty głównej mogą pracować tylko do określonego progu temperatury, tzw. temperatury krytycznej – jeśli zostanie ona przekroczona, komputer może nie tylko być niestabilny ale też trwale się uszkodzić (np. procesor może się spalić). Im większe obciążenie tym komputer wydziela więcej ciepła, bo jego części pracują intensywniej.

 

Co może się przegrzewać i dlaczego?

– procesor,
– płyta główna – mostek północny, mostek południowy, sekcja zasilania płyty,
– karta graficzna – procesor graficzny, pamięć, sekcja zasilania karty,
– pamięć RAM (rzadkie przypadki),
– dysk twardy (rzadkie przypadki),
– zasilacz (rzadkie przypadki).

Najczęstszą przyczyną wysokich temperatur jest:

– zabrudzone/niedociśnięte/uszkodzone chłodzenie (np. zatarte łożysko wentylatora),
– zbyt małe zamontowane chłodzenie, nieadekwatne do ilości wydzielanego ciepła,
– chłodzenie pasywne bez zapewnionego ciągłego obiegu powietrza,
– niedostateczny termoobieg i zła organizacja podzespołów w obudowie,
– przesadzone podkręcanie (a konkretniej – za wysokie napięcie),
– niedokładnie rozprowadzona/wyschnięta pasta termoprzewodząca.

Jak sprawdzić czy czujniki mnie nie oszukują?
Chociażby na logikę, jest bowiem niemożliwe aby w upalny dzień procesor miał 16’C, a więc temperaturę mniejszą od temp. otoczenia. Odczyty programowe klaruje się robiąc pomiary na kilku programach, maksymalną pewność dają jednakże porównania z odczytami z niezależnych urządzeń.

Czym się różni chłodzenie pasywne od normalnego?
Chłodzenie pasywne to najczęściej konstrukcja oparta o sam radiator, niekiedy radiator z ciepłowodami. Radiator w takich przypadkach musi mieć duże rozmiary aby mógł rozproszyć w otoczeniu dużą ilość ciepła, większą niż potrafi zgromadzić w sobie ten sam podzespół ale z chłodzeniem aktywnym (a więc radiatorem+wiatraczkiem). Ciepłowody są to rurki cieplne o specjalnej budowie i przewodzeniu ciepła dziesięciokrotnie większym od samej miedzi, transportują ciepło z punktu A do punktu B za pomocą krążącego w nich żelu. Pasywnie chłodzone podzespoły zawsze są gorętsze od tych chłodzonych aktywnie, ale przynajmniej nie wydają dzięki temu żadnego dźwięku i za to je się ceni.

Co zrobić aby temperatury były na bezpiecznym poziomie?
Przede wszystkim stale je monitorować. Jeśli jakaś temperatura jest wysoka – najpierw należy dowiedzieć się czy jest ona powszechna dla konkretnego podzespołu. Przykładowo: referencyjny Radeon HD4870 w trybie spoczynku ma 78’C, w stresie ok. ~87’C. Są to ogromne temperatury ale nieszkodliwe dla tego konkretnego układu, dlatego panika jest tu niepotrzebna. Szybka diagnostyka to podstawa aby zareagować na czas i warto sprawdzać swoje temperatury co jakiś czas.

Co to jest idle i stress?
Jeśli pada żądanie ze strony forumowiczów: „podaj temp. w idle i stresie”, oznacza to że trzeba sprawdzić do ilu ‚C rozgrzewają się kluczowe podzespoły komputera w trybie spoczynku (a więc gdy nic się nie dzieje, widać pulpit, nie działa żaden wymagający program) oraz pod obciążeniem (np. podczas gry).

Co zrobić gdy dane urządzenie nie ma czujnika temperatury?
Przede wszystkim należy upewnić się że radiator jest należycie dociśnięty do układu – aby odbierał jak najlepiej ciepło. Można posłużyć się chociażby palcem – jeśli radiator parzy, oznacza to że ma dokładnie lub więcej niż 50’C. Najpewniej jednak jest pójść do sklepu komputerowego i nabyć niezależny czujnik na kablu. Koszt takiego czujnika to ok. 38zł a produkują go m.in. Scythe i Revoltec. Można też zaszaleć i kupić np. pirometr albo.. kamerę termowizyjną, np. FLIR.

 

Jak więc skutecznie mierzyć temperatury?

Czyli już krok po kroku:

1) Sprawdź stan układów chłodzenia

A więc czy wentylatory wirują z należytą prędkością, nie są zakurzone, nic nie terkocze etc. Tak samo czy radiatory nie są zabrudzone i czy jest w nich zapewniona drożność, aby powietrze miało którędy przelatywać.

2) Wybierz odpowiednie oprogramowanie monitorujące

Z darmowych programów najczęściej używa się kilku aplikacji:

– Aida32 / Everest Home 2.20
Darmowe, kompleksowe oprogramowanie diagnostyczne, które poda przede wszystkim odczyty z czujników termalnych, nie są może obecnie rozwijane (Aidę zastąpił właśnie Everest, który obecnie jest aplikacją płatną i tylko w wersji Ultimate i Ultimate Engineer Edition) ale nadal bardzo przydatne.

– RivaTuner
Narzędzie, mimo swojej nazwy, przeznaczone do kart graficznych obu producentów. Posiada w sobie bardzo dobry HW Monitor, który działając „w tle” podczas uruchomionej gry, poda precyzyjne wahania temperatury układu graficznego. Obecnie Unwinder – autor Rivy, pracuje i rozwija bardzo podobny program o nazwie EVGA Precision o identycznym zastosowaniu.

– GPU-Z
Mały program pokazujący w łatwy i przystępny sposób najważniejsze dane dot. karty graficznej, również wyposażony w zakładkę termalną.

– SpeedFan
Program pokazujący wartości na nieopisanych czujnikach i umożliwiający zarządzanie obrotami wentylatorów spod systemu Windows.

– CoreTemp
Mały programik przeznaczony do monitorowania temperatur nowoczesnych procesorów komputerowych. Posiada opcję zapisu temperatur co sekundę do pliku txt na dysku twardym. Jego rozwinięciem jest bliźniaczy RealTemp.

3) Zacznij mierzyć

Czas na przeprowadzenie pomiarów, tak w spoczynku jak i pod obciążeniem.

 

a) Na początku uruchom Aidę/Everesta aby uzyskać kompleksowe dane nt. temperatur podzespołów w idle (spoczynku). Oba programy są trywialnie proste. Aby dostać się do pomiarów, wystarczy uruchomić aplikację, z drzewa po lewej stronie rozwinąć Komputer(1) i wskazać Czujnik(2). Po prawej stronie ukaże się m.in. pole Temperatury(3):

 

Prawidłowe mierzenie temperatury

 

Temperatury pokazane na screenie są tylko przykładowymi i ich ilość oraz wartości naturalnie mogą się różnić w zależności od posiadanego sprzętu.

W przypadku każdego programu typu Everest, obojętnie czy Home czy U/U EE, do odczytów dochodzi się identycznie. Dodatkowo, Everest pokazuje w zasobniku systemowym temperatury i napięcia co ułatwia identyfikację wprost z pulpitu Windows.

b) Teraz czas na weryfikację temperatury karty graficznej. Zainstaluj GPU-Z i Rivę.

GPU-Z jest bardzo prostym narzędziem, po zainstalowaniu, uruchomieniu i sprawdzeniu przez siebie samego aktualizacji, jest w pełni gotów do pracy. Na początku zostaje wyświetlona lista wszystkich parametrów karty, również trybu jej pracy na szynie PCIe. Kliknij zakładkę Sensors(1), a Twoim oczom ukaże się lista(2) temperatur, taktowań oraz prędkości chłodzenia.

 

Prawidłowe mierzenie temperatury

 

Aby GPU-Z mógł rejestrować parametry w tle, należy zaznaczyć mu opcję refreshingu(3). Aplikacja umożliwia też przechwytywanie obrazów z wynikami pomiarów za pomocą małego niepozornego przycisku z aparatem(4).

Riva jest z kolei trochę bardziej skomplikowana, jednakże osobiście preferuję ją jako narzędzie do monitoringu zachowania się karty w grach. Po instalacji i uruchomieniu, należy kliknąć daszek(1) i z panelu wybrać przycisk HW Monitora(2).

 

Prawidłowe mierzenie temperatury

Powinno ukazać się okno z wykresami wartości, najbardziej interesującym parametrem jest tu temperatura rdzenia graficznego karty(3).

 

Prawidłowe mierzenie temperatury

 

Aby uzyskać dodatkowe odczyty czy też może ogólnie skonfigurować to co się pojawia w HW Monitorze, należy kliknąć Setup(4) i zaznaczyć/odhaczyć opcje z pola Data sources(5). Najczęściej moja obecność w tym oknie ogranicza się jedynie do zaznaczenia Reference fan duty cycle, co pozwoli mi sprawdzać prędkość obrotową turbiny karty. Jest to ważna opcja w przypadku kart o regulacji automatycznej, bo może ona pokazać problemy ze złym doborem obrotów przez układ sterujący.

Ilość podawanych parametrów może się różnić ze względu na posiadaną kartę graficzną. Przykładowo, karty z serii Radeon HD4870 posiadają dodatkowe czujniki w sekcji zasilania a sama temperatura rdzenia jest podzielona na 3 kluczowe obszary, jak np. kontroler pamięci oraz shadery.

c) Na koniec czas zająć się procesorem. Zainstaluj CoreTemp’a (lub RealTemp’a) – od razu po uruchomieniu pokazuje on temperatury rdzeni procesora(1). Kliknij Options(2) i wybierz Settings. Ukaże się nowe okienko w którym ważną opcją jest Enable logging(3). Pozwoli ona na zapisywanie co sekundę odczytów do pliku txt (znajdować się on będzie w katalogu gdzie zainstalowano CoreTemp’a) – jest to kluczowa opcja przy sprawdzaniu temperatury procesora w grach za pomocą tych programów.

 

Prawidłowe mierzenie temperatury

 

Jeśli nie chcesz grać, można posłużyć się oprogramowaniem stressującym procesor spod poziomu Windows, np. Orthosem, OCCT czy też IntelBurn Test’em. Warto wspomnieć o zasobniku systemowym – CoreTemp w nim również pokazuje temperatury rdzeni(4).

Dysponując tak uzyskanymi wartościami, możesz zapisać je jako uzyskiwane w spoczynku i opublikować w wątku na forum na którym założyłeś swój temat. Jeśli coś będzie nie tak jak trzeba – forumowicze zasygnalizują to.

 

Teraz wystarczy uruchomić tylko:

– Rivę Tuner

– CoreTemp’a

i zostawić je na pulpicie aby sobie działały. Następnie uruchamiasz program który wygeneruje obciążenie – jeśli tylko na procesor: Orthosa/IntelBurn’a, jeśli całościowe – jakąś wymagającą grę na 15-20 minut. Następnie wychodzisz z gry na pulpit i zapisujesz uzyskane w ten sposób wyniki z Rivy. CoreTemp’a z kolei można zamknąć aby nie odczytywał już temperatur i przeglądasz wygenerowany przez niego plik txt. Najwyższe osiągane wartości w obu programach podajesz na forum.

UWAGA! Nigdy nie należy spisywać bieżących temperatur tuż po wyjściu na pulpit (np. z Everesta) – to popularny błąd. Różnica w temperaturach może być naprawdę znaczna. Zawsze trzeba się posługiwać programem z historią rejestrowanych temperatur.

 

Podsumowanie

Tak oto doszliśmy do końca artykułu. Myślę że z grubsza poruszyłem większość pytań jakie mogą paść ze strony laika postawionego przed zadaniem samodzielnego przeprowadzenia diagnozy termalnej swojej maszyny. Mam nadzieję że z tym poradnikiem, zarówno diagnostyka jak i dalsze bezproblemowe użytkowanie komputera, nie będą już dla nikogo problemem.

There is one comment

Comments are closed.